Emocionet nuk janë armiku yt. Janë mbrojtësi yt më i mirë.

Ndoshta të kanë thënë dikur: Qetësohu. Mos qaj. Mos mendo aq shumë. Lëre. Sikur emocionet të ishin pengesë. Diçka që duhet ti mbajmë nën kontroll, ti shtypim ose ti largojmë.

Por çka nëse ndjenjat nuk nuk kanë qenë kurrë problemi? Çka nëse janë, dhe gjithmonë kanë qenë, në anën tënde?

Pse ekzistojnë emocionet: historia evolucionare

Shumë kohë para gjuhës, para qyteteve, para çdo gjëje që ngjason me botën ku jetojmë sot, paraardhësit tanë kishin nevojë për mënyra mbijetese. Dhe mbijetesa është e shpejtë. Trupi duhet të reagojë para se mendja të ketë kohë ta kuptojë çfarë po ndodh.

Emocionet janë, ndër të tjera, një sistem reagimi i shpejtë, i rafinuar gjatë miliona viteve, i dizajnuar për të na mbajtur gjallë. Frika ngushton gjoksin dhe mpreh shqisat sepse rreziku është afër dhe duhet të lëvizim. Zemërimi mobilizon energjinë sepse diçka e rëndësishme është duke u shkelur dhe duhet mbrojtur. Trishtimi na ngadalëson dhe kthen vëmendjen brenda sepse diçka është humbur dhe duhet pranuar para se të vazhdojmë. Neveria na mbron nga dëmet që nuk mund t’i shohim gjithmonë.

Hulumtimet kanë zbuluar diçka befasuese rreth asaj çfarë ndodh kur sistemi emocional i trurit dëmtohet: njerëzit nuk janë më racional. Bëhen më pak të ndjeshëm. Nuk mund të marrin vendime. Nuk mund të peshojnë çfarë ka rëndësi. Humbasin aftësinë për të lundruar në jetën e zakonshme. Emocionet nuk janë e kundërta e arsyes. Ato luajnë një rol të rëndësishëm në mënyrën si marrim vendime dhe kuptojmë çfarë ka rëndësi për ne.

Emocionet vijnë në të gjitha ngjyrat

Ka një tendencë, veçanërisht në disa vende ku shprehja emocionale nuk inkurajohet, për t’i ndarë emocionet në dy kategori: ato që pranohen dhe ato që nuk pranohen. Gëzimi mirëpritet. Zhgënjimi jo. Besimi inkurajohet. Frika është dobësi.

Por emocionet nuk funksionojnë kështu. Mendo muzikën.

Do. Re. Mi. Fa. Sol. La. Si.

Çdo notë ka tonin e vet, peshën e vet, vendin e vet në shkallë. Notat e ulëta bartin thellësi. Notat e larta bartin ndriçim. Lëvizja ndërmjet tyre, ngritja dhe rënia, është vendi ku jeton melodia. Muzika nuk bëhet duke zgjedhur notat që të pëlqejnë dhe duke eliminuar të tjerat. Bëhet duke i lënë të gjitha të ekzistojnë bashkë, duke lënë njërën të ndjekë tjetrën, duke besuar se e gjithë gama është ajo që krijon diçka që ia vlen të dëgjohet.

Tani imagjino një copë muzike të ndërtuar mbi vetëm një notë. Një ton të vetëm, të mbajtur pa variacion, pa lëvizje, pa kontrast.

Fillimisht mund të duket në rregull. Por pas pak kohe, ndodh diçka e çuditshme: edhe ajo notë humbet kuptimin. Pa të ulëtën, nuk mund të kuptohet e larta. Pa heshtje, tingulli nuk ka formë. Pa tonin minor, majori humbet ngritjen e vet. Mungesa e kontrastit nuk krijon paqe. Krijon monotoni.

Kjo është ajo që ndodh kur përpiqemi të jetojmë vetëm me emocionet që kemi vendosur se janë të pranueshme. Pa trishtim, gëzimi bëhet i zbrazët. Pa frikë, guximi nuk ka asgjë kundër çfarë të shtyjë. Pa zemërim, nuk ka energji për të mbrojtur ato që kanë rëndësi. Emocionet që i heshtim nuk zhduken. Shkojnë nën tokë dhe dalin anash: si mpirje, si tension, si ndjenjë e vagëlluar se diçka nuk shkon duke mos mundur ta emërtojmë.

Emocionet pozitive zgjerojnë atë që është e mundur, por nuk janë vetë qëllimi. Qëllimi është të përjetojmë gamën e plotë të emocioneve. Një jetë që mund të mbajë trishtimin po aq sa gëzimin, frikën po aq sa besimin, është më e pasur dhe më elastike sesa një jetë që ka mësuar të shtypë gjysmën e vetvetes.

Kur emocionet bëhen shumë të rënda për t’u mbajtur

E gjithë kjo është e vërtetë, dhe nuk e bën asnjë përvojë emocionale më të lehtë për t’u jetuar.

Ka momente kur trishtimi nuk kalon. Kur ankthi ka zgjatur aq gjatë sa ka harruar nga çfarë po mbronte fillimisht. Kur zemërimi mbush dhomën dhe nuk ka mënyrë për ta ndenjur me të, për ta lënë poshtë. Kur një ndjenjë arrin dhe është kaq e madhe që zë gjithë hapësirën, e mbulon çdo gjë tjetër, e bën jetën e zakonshme të ndihet e pamundur.

Kjo nuk është dobësi. Nuk është shenjë se diçka është thelbësisht e gabuar me ty. Mund të jetë shenjë se ke mbajtur më shumë sesa ke pasur hapësirë për ta përpunuar. Emocionet që nuk i përpunojmë nuk zhduken thjesht; ato mund të vazhdojnë të ndikojnë në mënyrën si ndihemi dhe reagojmë.

Hulumtimet tregojnë vazhdimisht se shtypja e emocioneve nuk e zvogëlon intensitetin e tyre. Tenton ta rrisë, duke rritur gjithashtu koston fizike: hormone stresi të ngritura, gjumë të çrregulluar, funksion imunitar të dobësuar. Emocioni është ende aty. Thjesht po punon më shumë për t’u dëgjuar.

Pse të folurit ndryshon gjërat

Ka diçka të fuqishme që ndodh kur emocioni shprehet me fjalë. Jo kur performohet, jo kur shpjegohet, jo kur justifikohet. Thjesht kur emërtohet, në praninë e dikujt që dëgjon me të vërtetë.

Hulumtimet kanë zbuluar diçka të thjeshtë por të rëndësishme: vënia e një përvoje emocionale në fjalë ndryshon mënyrën si truri e proceson. Zhvendos aktivitetin nga pjesa që gjeneron ndjenjën e papërpunuar drejt pjesës që mund t’i japë kuptim, kontekst, formë. Shndërrohet në diçka që mund ta mbash, në vend që të jetë ai që të mban ty.

Kjo është pjesa e asaj çfarë ndodh në seancë. Jo sepse psikologu ka përgjigje që ti nuk i ke. Por sepse akti i të folurit, i të dëgjuarit vërtet, i gjetjes së gjuhës për diçka që ka jetuar vetëm si ndjesi, lejon diçka të ndryshojë çfarë nuk mund të ndryshojë në heshtje.

Nuk ka asgjë të gabuar tek ti, kur përjeton ndjenja të rënda (ankth, depresion etj). Je njerëzor. Dhe njerëzit janë ndërtuar për të procesuar përvojën në marrëdhënie, jo në izolim.

Nuk duhet ta mbash këtë vetëm

Nëse ka emocione në jetën tënde që ndihen shumë të mëdha për t’u mbajtur tani, ato meritojnë vëmendje. Jo si shenjë se diçka nuk shkon me ty, por si ftesë për të ndaluar ta mbash vetëm.

Përmes Aplikacionit Mendje ti mund të bisedosh me një profesionist për ndjenjat e tua që po të rëndojnë.

Gama e plotë e emocioneve nuk është barrë. Është ajo që të bën njerëzor. Dhe asnjë notë, sado e ulët, nuk është menduar të luhet vetëm.

Ky artikull është vetëm informativ dhe nuk zëvendëson mbështetjen profesionale psikologjike.

Burime shkencore: John Murray (Darwin, 1872) — The Expression of the Emotions in Man and Animals; Academic Press (Plutchik, 1980) — A general psychoevolutionary theory of emotion; Putnam (Damasio, 1994) — Descartes’ Error: Emotion, Reason, and the Human Brain; American Psychologist (Fredrickson, 2001) — The role of positive emotions in positive psychology, 56(3), 218–226; Psychophysiology (Gross, 2002) — Emotion regulation: Affective, cognitive, and social consequences, 39(3), 281–291; Psychological Science (Pennebaker, 1997) — Writing about emotional experiences as a therapeutic process, 8(3), 162–166; Journal of Abnormal Psychology (Pennebaker & Beall, 1986) — Confronting a traumatic event: Toward an understanding of inhibition and disease, 95(3), 274–281.

Gati për të filluar? Shkarko aplikacionin Mendje dhe lidhu me një psikolog të licencuar që të kupton.