Jetesa jashtë vendit dhe simptomat e ankthit
Të lëvizësh në një vend të ri kërkon shumë guxim.
Por askush nuk të përgatit vërtet për peshën që mund të ndjekë çdo ditë. Shqetësime natën, tensione në gjoks, vështirësi në frymëmarrje, ndjenjë se diçka nuk është në rregull.
Kjo ndjenjë mund të jetë ankth.
Çfarë është ankthi në të vërtetë dhe çfarë nuk është?
Ankthi nuk është dobësi. Nuk është “mendim i tepërt” apo dramatizim. Në thelb të tij, ankthi është një mekanizëm mbijetese. Është sistemi i alarmit të trurit tënd që zbulon një kërcënim dhe e përgatit trupin tënd për t’iu përgjigjur. Rrahjet e zemrës rriten, muskujt tensionohen, mendimet shpejtohen. Në një situatë vërtet të rrezikshme, kjo është pikërisht ajo që duhet të ndodhë.
Problemi lind kur ai alarm vazhdon të aktivizohet pa ndonjë kërcënim real. Kur sistemi yt nervor trajton një email të papërgjigjur, një metro të mbushur me njerëz, apo një detyrim familjar nga vendlindja si situata emergjente, atëherë ankthi ndalon së mbrojturi dhe fillon të të kufizojë.
Çrregullimet e ankthit janë çrregullimet më të përhapura të shëndetit mendor në mbarë botën, që prekin mbi 301 milionë njerëz. Barra nuk ndahet në mënyrë të barabartë. Për migrantët dhe njerëzit që navigojnë jetë mes dy kulturave, ajo bart një rrezik disproporcionalisht më të lartë.
Jetesa jashtë vendit dhe ankthi
Hulumtimet tregojnë vazhdimisht se migrimi, qoftë edhe me vetëdëshirë, është një nga tranzicionet psikologjikisht më sfiduese që një person mund të kalojë. Po jeton në një vend ku mbase as gjuhën nuk e flet, me rregulla të reja shoqërore dhe me një identitet të ri, shpesh edhe pa rrjetin familjar dhe shoqëror që ishte mbështetja jote më e madhe.
Për shqiptarët specifikisht, kjo ndërlikon diçka që rrallë diskutohet hapur: pritshmërinë kulturore për të qenë i fortë, për të menaxhuar, për të mos u ankuar.
Ike për të ndërtuar një jetë më të mirë. Të pranosh se po vuan mund të duket si dështim, për veten dhe për njerëzit që le pas.
Të njohësh ankthin tek vetja
Ankthi nuk duket gjithmonë si panik. Shpesh është më i qetë, por të përcjell me një ndjenjë të vazhdueshme alarmante, vështirësi në gjumë, nervozizëm, vështirësi në përqendrim, apo simptoma fizike si dhimbje koke dhe gjoks i shtrënguar. Mund të zbulosh se po shmang gjëra që dikur i shijoje, ose po kalon orë duke menduar skenarët më të këqij.
Shoqata Amerikane e Psikologjisë (APA) vëren se ankthi bëhet shqetësim klinik kur është i vazhdueshëm, i vështirë për t’u kontrolluar dhe ndërhyn në jetën e përditshme.
Nëse kjo të tingëllon e njohur, nuk je vetëm, dhe më e rëndësishmja, nuk duhet të vuash vetëm.
Gjithmonë mund të flasësh me dikë, përmes platformës sonë.
Çfarë ndihmon?
Lajmi i mirë është se ankthi është një nga sfidat e shëndetit mendor më të trajtueshme. Terapia Konjitivo-Behaviorale (CBT) konsiderohet standardi, duke i ndihmuar njerëzit të identifikojnë dhe të ndryshojnë modelet e mendimit që ushqejnë ankthin. Aktiviteti i rregullt fizik, gjumi i qëndrueshëm dhe reduktimi i kafeinës kanë gjithashtu efekte kuptimplote të mbështetura nga evidenca shkencore.
Por një nga gjërat më të nënvlerësuara, që ndihmon shumë dhe që mund ta bësh nga ky moment, është thjesht të flasësh me dikë. Me dikë që të kupton çfarë mban me vete, pse është e vështirë dhe si ta tejkalosh. Ky kuptim kulturor dhe gjuhësor nuk është luks. Shpesh është dallimi mes të ndjehesh i dëgjuar dhe të ndjehesh edhe më vetëm.
Të kërkosh ndihmë nuk është shenjë se diçka nuk shkon me ty. Është shenjë se e njeh veten mjaftueshëm për të kërkuar mbështetje. Shumë njerëz që i drejtohen psikologut për herë të parë thonë të njëjtën gjë: do të dëshironin ta kishin bërë më herët.
Përmes Mendje, ti mund të flasësh me dikë që kupton gjuhën tënde, kulturën tënde dhe është këtu për ty, kudo që je në botë.
Burime shkencore: Yang X. et al. (2021) — Global, regional and national burden of anxiety disorders from 1990 to 2019, Epidemiology and Psychiatric Sciences; Organizata Botërore e Shëndetësisë (2022) — Mental health: Key facts, who.int; Latsou D. et al. (2021) — Albanian migrants in Cyclades: Contact with mental health services, Psychology International 3(4), 916–930; Shoqata Amerikane e Psikologjisë (2023) — Anxiety disorders, apa.org.